top of page

Zadatek czy zaliczka?

Czym są i czym się różnią te dwie formy zabezpieczenia umów?


Zaliczka i zadatek to dwie, zupełnie różne instytucje prawne. W praktyce jednak często są one mylone bądź używane zamiennie. Tymczasem instytucje te znacznie różnią się od siebie pod względem charakteru i celu. W tym artykule porównamy zaliczkę i zadatek, omówimy ich różnice i zastosowanie w różnych branżach i rodzajach umów.



Zaliczka a zadatek


Zarówno zaliczka jak i zadatek to forma przedpłaty, którą zamawiający uiszcza na rzecz usługodawcy bądź dostawcy towarów celem zapewnienia prawidłowego wykonania zobowiązania przez obydwie strony danej umowy.


Zaliczka jest częścią płatności, którą kupujący wpłaca przed wykonaniem usługi lub dostarczeniem towaru. W istocie stanowi ona pewnego rodzaju zachętę dla wykonawcy do wywiązania się z zawartej umowy oraz uwiarygodnienie woli zamawiającego do zapłaty za wykonane usługi / dostarczone towary. Instytucja zaliczki nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym, w związku z czym stronom umowy pozostawiona jest swoboda w zakresie kształtowania jej wysokości, terminów zapłaty oraz ewentualnego zwrotu w przypadku rozwiązania umowy. Zazwyczaj zaliczka zazwyczaj stanowi niewielki procent całkowitej kwoty, na jaką została zawarta umowa, na przykład 10% lub 20% wynagrodzenia. Zaliczka podlega zwrotowi wówczas, gdy transakcja nie zostanie zrealizowana, bez względu na to, która strona umowy winna jest jej niedotrzymania. Jeśli natomiast obie strony wywiążą się z umowy, wpłacona tytułem zaliczki kwota zaliczana jest na poczet należności głównej, natomiast nabywca dopłaca tylko pozostałą część ceny.


Zadatek to natomiast zupełnie różna od zaliczki instytucja, która została odpowiednio uregulowana w kodeksie cywilnym (art. 394 k.c.) Podobnie jak zaliczka, jest ona formą przedpłaty na rzecz wykonawcy, która w przypadku wykonania umowy zostaje w całości zaliczona na poczet świadczenia głównego. Zadatek może mieć formę rzeczową lub pieniężną. Jeśli strona umowy nie wywiązała się ze zobowiązania, druga strona może od tej umowy odstąpić i zachować zadatek. Jeśli odstępującą stroną jest strona, która uiściła zadatek, przysługuje jej prawo żądania zwrotu dwukrotności zadatku.


Na czym w takim wypadku polega różnica między zadatkiem a zaliczką?



  • Zaliczka nie jest uregulowana kodeksowo i stanowi swego rodzaju przedpłatę. Może mieć jedynie formę pieniężną.

  • Zadatek jest metodą zabezpieczenia umowy, uregulowaną w kodeksie cywilnym, która może przybrać formę rzeczową lub pieniężną. Jako narzędzie skutecznie zabezpiecza obie strony umowy przed jej nieuzasadnionym niewykonaniem przez którąkolwiek ze stron.


W sytuacji, kiedy umowa zostanie wykonana zgodnie z ustaleniami stron, nie ma praktycznej różnicy między zaliczką a zadatkiem, gdyż zostaną one w ten sam sposób przeznaczone na poczet całkowitej wartości transakcji. Zasadnicze różnice pojawiają się w momencie niewykonania usługi.

Okoliczność

Zaliczka

Zadatek

Jeśli umowa nie zostanie wykonana z winy zamawiającego

Podlega zwrotowi zamawiającemu

Przepada na rzecz wykonawcy

Jeśli umowa nie zostanie wykonana z winy wykonawcy

Podlega zwrotowi zamawiającemu

Podlega zwrotowi zamawiającemu w podwójnej wysokości

Jeśli umowa nie zostanie wykonana bez winy żadnej ze stron lub za obopólną zgodą stron

Podlega zwrotowi zamawiającemu

Podlega zwrotowi zamawiającemu

Jak widać na przykładzie powyższej tabeli, zadatek zasadniczo tym różni się od zaliczki, że w przypadku odstąpienia od umowy z winy którejś ze stron, zadatek podlega zatrzymaniu. Zadatek stanowi więc formę odszkodowania w przypadku niewykonania umowy przez którąkolwiek ze stron. Dokładna wysokość przysługującego stronie zadatku zależy od okoliczności (zgodnie z powyższą tabelą).


Warto jednak pamiętać, że strony mogą między sobą uregulować kwestie dotyczące zaliczki oraz zadatku w odmienny sposób. Przepisy dotyczące zadatku znajdą zastosowanie tylko w tym zakresie, w którym strony nie postanowiły inaczej w ramach łączącej je umowy.


Zarówno zaliczka, jak i zadatek będą miały szerokie zastosowanie praktycznie we wszystkich branżach. Przyjmuje się, że zadatek będzie bardziej przydatny w przypadku umów dotyczących przedmiotu o wysokiej wartości - np. nieruchomości, bądź też w wypadku wykonywania usług bądź produktów “na miarę” zamawiającego, zgodnie z jego dokładną specyfikacja i wymogami.


Podsumowanie


Podsumowując, zaliczka i zadatek to dwie odmienne instytucje prawne, które mimo zbliżonego celu i zastosowania, będą generować znacząco odmienne konsekwencje dla stron umowy. W dużym skrócie zaliczkę można określić jako swego rodzaju rezerwację towaru lub usługi, zaś zadatek jako zabezpieczenie realizacji umowy dla obu stron.


Jeśli nadal masz jakieś wątpliwości w zakresie zaliczek, zadatków lub innych kwestii związanych z formułowanie umów, zachęcamy do skontaktowania się z zespołem L3gal (www.l3gal.pl). Nasz zespół specjalistów służy pomocą w zakresie prawa handlowego, umów oraz transakcji. Zapewniamy kompleksowe wsparcie prawne, dzięki któremu zabezpieczysz swoje interesy i unikniesz niepotrzebnych ryzyk. Skontaktuj się z nami, a z przyjemnością pomożemy Ci rozwiać Twoje wątpliwości.


bottom of page